Şah damar tıkanıklığı, çoğu zaman sessiz ilerleyen ancak ciddi sonuçlar doğurabilen önemli bir damar hastalığıdır. Bu hastalık genellikle uzun yıllar belirti vermeden ilerlemektedir ve birçok kişi sorunu ancak inme geçirdiğinde fark etmektedir. Toplumda boyun ağrısının şah damar tıkanıklığına işaret ettiği yönünde yaygın bir inanış bulunmaktadır. Ancak bilimsel veriler bu düşünceyi desteklememektedir. Şah damar tıkanıklığı ağrı oluşturmamaktadır ve ense ya da boyun ağrısı bu hastalığın tipik bir belirtisi değildir. Bu nedenle doğru belirtileri bilmek ve risk faktörlerini erken dönemde kontrol altına almak hayati önem taşımaktadır.
İÇİNDEKİLER
Şah Damarı Nedir ve Beyin İçin Neden Hayati Öneme Sahiptir?
Şah damarları, boynun her iki yanında yer alan ve beyne oksijen açısından zengin kan taşıyan ana damarlardır. Beyin dokusu sürekli ve düzenli kan akışına ihtiyaç duymaktadır çünkü beyin hücreleri oksijensizliğe karşı oldukça hassastır. Kan akışında meydana gelen azalma, kısa süre içinde hücresel hasara yol açabilmektedir. Bu nedenle şah damarlarının açık ve sağlıklı kalması beyin fonksiyonlarının korunması açısından kritik rol oynamaktadır.
Şah damarında zamanla kolesterol birikimi gelişebilmektedir ve bu birikim damar duvarında plak oluşumuna yol açmaktadır. Plak büyüdükçe damar çapı daralmaktadır ve beyne giden kan miktarı azalabilmektedir. Ancak bu daralma çoğu zaman ağrı oluşturmamaktadır. Bu durum hastalığın sinsi ilerlemesine neden olmaktadır.
Şah Damarında Plak Oluşumu Nasıl Başlar?
Plak oluşumu genellikle LDL kolesterolün damar duvarına yerleşmesiyle başlamaktadır. LDL kolesterol damar iç yüzeyine tutunmakta ve burada inflamatuar süreci tetiklemektedir. Bağışıklık hücreleri bu bölgeye göç etmektedir ve zamanla yağlı plak yapısı ortaya çıkmaktadır. Süreç ilerledikçe damar sertliği gelişmektedir ve damar elastikiyetini kaybetmektedir.
Bu süreç yıllar içinde ilerlemektedir ve kişi çoğu zaman herhangi bir ağrı hissetmemektedir. Çünkü şah damarında ağrı duyusunu ileten reseptörler bulunmamaktadır. Bu nedenle ağrının olmaması hastalığın olmadığı anlamına gelmemektedir.
Boyun Ağrısı Şah Damar Tıkanıklığının Belirtisi midir?
Toplumda en sık sorulan sorulardan biri boyun ağrısının şah damar tıkanıklığına işaret edip etmediğidir. Boyun ağrısı şah damar tıkanıklığının belirtisi değildir. Şah damar tıkanıklığı ağrı yapmamaktadır çünkü damar daralması doğrudan ağrı oluşturmamaktadır. Boyun ağrısı genellikle kas-iskelet sistemi problemlerinden kaynaklanmaktadır.
Kalp damarları tıkandığında göğüs ağrısı gelişmektedir çünkü kalp kası oksijen azlığına ağrı ile tepki vermektedir. Ancak şah damarında benzer bir ağrı mekanizması bulunmamaktadır. Bu nedenle ense ağrısı, boyun ağrısı veya sıradan baş ağrısı şah damar tıkanıklığını düşündürmemektedir.
Şah Damar Tıkanıklığı Hangi Belirtilerle Ortaya Çıkar?
Şah damar tıkanıklığı çoğunlukla nörolojik belirtilerle ortaya çıkmaktadır. En önemli tablo inmedir. Ani konuşma bozukluğu gelişebilmektedir ve kişi kelimeleri doğru telaffuz edememektedir. Yüzün bir tarafında kayma oluşabilmektedir. Kol veya bacakta ani güçsüzlük meydana gelebilmektedir. Görme kaybı veya çift görme ortaya çıkabilmektedir.
Bu belirtiler aniden gelişmektedir ve acil müdahale gerektirmektedir. Çünkü beyin hücreleri dakikalar içinde kalıcı hasar görebilmektedir. Bu nedenle ani gelişen nörolojik bulgular ciddiye alınmalıdır.
Geçici İskemik Atak Nedir?
Bazı hastalarda belirtiler kısa süre içinde düzelebilmektedir. Bu tablo geçici iskemik atak olarak tanımlanmaktadır. Belirtiler geçse bile risk ortadan kalkmamaktadır. Bu durum yaklaşan büyük bir inmenin habercisi olabilmektedir. Bu nedenle hasta mutlaka ayrıntılı değerlendirme yaptırmalıdır.
Şah Damarındaki Plak İnme Nasıl Oluşturur?
Damar içinde oluşan plak zamanla kararsız hale gelebilmektedir. Plak yüzeyinden küçük parçalar kopabilmektedir ve bu parçalar kan akımıyla beyne ilerlemektedir. Beyin damarlarından biri bu parçayla tıkandığında inme gelişmektedir. Bu süreç ani ilerlemektedir ve çoğu zaman önceden ağrı sinyali vermemektedir.
Bu nedenle plak varlığını erken dönemde saptamak büyük önem taşımaktadır. Erken teşhis sayesinde uygun tedavi planlanabilmektedir ve inme riski azaltılabilmektedir.
Şah Damar Ultrasonu Neden İhmal Edilmemelidir?
Şah damar ultrasonu, damar iç yapısını değerlendiren güvenli ve ağrısız bir görüntüleme yöntemidir. Bu test plak varlığını ve daralma oranını göstermektedir. Özellikle risk grubunda bulunan kişiler düzenli olarak bu kontrolü yaptırmalıdır. Erken dönemde saptanan plak ilerlemesi kontrol altına alınabilmektedir.
Yüksek tansiyon, diyabet ve sigara kullanımı plak gelişimini hızlandırmaktadır. Ailesinde erken yaşta inme öyküsü bulunan kişiler daha dikkatli davranmalıdır. Bu bireyler düzenli damar kontrolü yaptırmalıdır.
LDL Kolesterol ve Şah Damar Tıkanıklığı Arasındaki İlişki
LDL kolesterol damar duvarında plak oluşumunu hızlandırmaktadır. Bu nedenle LDL düzeyini kontrol altında tutmak inme riskini azaltmaktadır. Şah damarında plak saptanan bireylerde LDL kolesterol 70 mg/dL altında tutulmalıdır. Bu hedef bilimsel çalışmalarla desteklenmektedir.
Düşük LDL düzeyi plak ilerlemesini yavaşlatmaktadır ve plak stabilitesini artırmaktadır. Bu sayede kopma riski azalmaktadır. Tedavi planı kişisel risk profiline göre belirlenmektedir.
LDL Nasıl Kontrol Altına Alınır?
Doymuş yağ tüketimi azaltılmalıdır ve trans yağlardan uzak durulmalıdır. Düzenli fiziksel aktivite yapılmalıdır çünkü egzersiz lipid profilini olumlu etkilemektedir. Sigara bırakılmalıdır çünkü sigara damar iç yüzeyine zarar vermektedir. Gerektiğinde statin tedavisi başlanmaktadır ve düzenli takip ile hedef değerlere ulaşılmaktadır.
Risk Faktörleri Nelerdir?
Hipertansiyon damar duvarında hasara yol açmaktadır. Diyabet inflamasyonu artırmaktadır ve damar sertliğini hızlandırmaktadır. Sigara oksidatif stresi yükseltmektedir. Yüksek kolesterol plak oluşumunu tetiklemektedir. Obezite metabolik yük oluşturmaktadır ve insülin direncini artırmaktadır. Bu faktörler birlikte olduğunda inme riski belirgin şekilde yükselmektedir.
Erken Önlem Neden Hayati Değerdedir?
Şah damar tıkanıklığı erken evrede saptandığında müdahale şansı artmaktadır. Yaşam tarzı düzenlemesi plak ilerlemesini yavaşlatmaktadır. İlaç tedavisi damar stabilitesini güçlendirmektedir. Gerekli durumlarda cerrahi veya girişimsel tedavi planlanabilmektedir. Erken önlem inme riskini ciddi oranda azaltmaktadır.
Sık Sorulan Sorular
Boyun ağrısı şah damar tıkanıklığı belirtisi midir?
Boyun ağrısı tipik bir belirti değildir çünkü şah damar daralması ağrı oluşturmamaktadır.
Şah damar tıkanıklığı baş ağrısı yapar mı?
Genellikle baş ağrısı oluşturmaz çünkü hastalık nörolojik belirtilerle ortaya çıkmaktadır.
Şah damarında plak varsa ne yapılmalıdır?
LDL kolesterol 70 mg/dL altında tutulmalıdır ve düzenli kontrol sağlanmalıdır.
İnme belirtileri nelerdir?
Ani konuşma bozukluğu, yüz kayması ve kol güçsüzlüğü görülebilmektedir.
Şah damar ultrasonu kimlere önerilir?
Yüksek risk grubunda bulunan bireyler düzenli kontrol yaptırmalıdır.
Sonuç
Şah damar tıkanıklığı çoğu zaman ağrı oluşturmadan ilerlemektedir ve hastalık genellikle inme ile ortaya çıkmaktadır. Boyun ağrısı bu hastalığın belirtisi değildir ve yanlış yorumlanmamalıdır. Erken tanı için şah damar ultrasonu ihmal edilmemelidir. LDL kolesterol 70 mg/dL altında tutulmalıdır ve risk faktörleri kontrol altına alınmalıdır. Düzenli takip ve bilinçli yaklaşım sayesinde inme riski önemli ölçüde azaltılmaktadır.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır. Teşhis ve tedavi için mutlaka doktorunuza danışınız.
Dilerseniz diğer blog içeriklerimizi de okuyun.
