Bacak toplar damar pıhtısı tıpta derin ven trombozu olarak tanımlanmaktadır. Bu hastalık bacaklardaki derin venlerde kanın pıhtılaşmasıyla ortaya çıkmaktadır. Normalde kan akışı düzenli şekilde kalbe doğru ilerlemektedir ancak akış yavaşladığında pıhtılaşma eğilimi artmaktadır. Bu durum damar içinde kitle oluşmasına yol açmaktadır ve dolaşımı bozabilmektedir. Özellikle baldır ve uyluk bölgesindeki büyük damarlar risk altındadır. Çünkü bu bölgelerde kan göllenmesi daha kolay gelişmektedir. Pıhtı yalnızca bacakta sınırlı kalmamaktadır ve sistemik sonuçlar doğurabilmektedir. Bu nedenle erken tanı ve uygun tedavi hayati önem taşımaktadır.
Pıhtılaşma Mekanizması Nasıl Gelişmektedir?
Vücut kan kaybını önlemek için doğal pıhtılaşma sistemine sahiptir. Ancak bazı durumlarda bu sistem gereğinden fazla aktive olmaktadır. Damar duvarı hasar gördüğünde pıhtılaşma süreci hızlanmaktadır. Ayrıca kan akışı yavaşladığında hücreler birbirine daha kolay tutunmaktadır. Bunun yanında bazı kişilerde genetik pıhtılaşma eğilimi bulunmaktadır. Bu üç faktör bir araya geldiğinde tromboz gelişme riski belirgin artmaktadır. Tıp literatürü bu tabloyu Virchow üçlüsü olarak tanımlamaktadır. Damar hasarı, kan akışında yavaşlama ve pıhtılaşma eğilimindeki artış birlikte risk oluşturmaktadır.
Pıhtıya Neden Olan Geçici Risk Faktörleri
Ameliyat Sonrası Dönem
Cerrahi müdahaleler pıhtı riskini artırmaktadır çünkü hem damar hasarı hem hareketsizlik söz konusudur. Özellikle kalça ve diz ameliyatları sonrası risk yükselmektedir. Hasta uzun süre yatakta kaldığında kan dolaşımı yavaşlamaktadır. Ayrıca ameliyat sonrası vücut pıhtılaşma faktörlerini artırmaktadır. Bu süreç kan kaybını azaltmak için gelişmektedir ancak tromboz riskini artırabilmektedir. Bu nedenle ameliyat sonrası koruyucu kan sulandırıcı tedavi uygulanmaktadır.
Uzun Süre Hareketsiz Kalmak
Uzun uçak yolculukları ve masa başı çalışma pıhtı riskini artırmaktadır. Saatlerce sabit pozisyonda oturmak kanın bacaklarda birikmesine yol açmaktadır. Özellikle diz arkasındaki damarlar basıya uğramaktadır. Bu bası dolaşımı zorlaştırmaktadır. Gün içinde düzenli hareket etmek bu riski azaltmaktadır. Her saat başı kısa yürüyüş yapmak dolaşımı desteklemektedir.
Doğum Kontrol Hapı Kullanımı
Östrojen içeren doğum kontrol hapları pıhtılaşma faktörlerini artırmaktadır. Bu ilaçlar kanın pıhtılaşma eğilimini yükseltmektedir. Sigara kullanımı riski daha da artırmaktadır. Genetik yatkınlığı olan kadınlarda tablo ağırlaşabilmektedir. Bu nedenle risk analizi yapılmadan hormon tedavisi başlanmamalıdır.
Nedensiz Gelişen Pıhtılaşma Daha Tehlikeli midir?
Bazı hastalarda belirgin bir tetikleyici faktör bulunmamaktadır. Bu durum nedensiz tromboz olarak tanımlanmaktadır. Nedensiz gelişen pıhtılar daha yüksek tekrar riski taşımaktadır. Çünkü altta kalıcı bir pıhtılaşma eğilimi olabilmektedir. Bu hastalarda tedavi süresi daha uzun planlanmaktadır. İlk atak sonrası genellikle en az altı ay tedavi uygulanmaktadır. Eğer ikinci atak gelişirse ömür boyu tedavi gündeme gelmektedir.
Kan Sulandırıcı Tedavi Süresi Nasıl Belirlenir?
Altta yatan neden geçiciyse altı aylık tedavi çoğu zaman yeterli olmaktadır. Örneğin ameliyat sonrası gelişen trombozda risk ortadan kalkmaktadır. Ancak sebep bilinmiyorsa yaklaşım farklı olmaktadır. Kan sulandırıcı kesildiğinde pıhtı tekrar oluşuyorsa tedavi sürdürülmektedir. Çünkü tekrar eden tromboz ciddi komplikasyon riskini artırmaktadır. Doktor hastanın bireysel risk profilini değerlendirerek karar vermektedir.
Bacak Pıhtısının En Büyük İki Riski
Bacakta Dolaşım Bozukluğu ve Gangren
Pıhtı damar lümenini tamamen kapatabilmektedir. Kan akışı ciddi şekilde azaldığında dokular oksijensiz kalmaktadır. Oksijen eksikliği hücre ölümüne yol açmaktadır. İleri vakalarda ayakta gangren gelişebilmektedir. Gangren gelişirse cerrahi müdahale gerekebilmektedir. Bu tablo uzuv kaybına kadar ilerleyebilmektedir. Ayrıca uzun vadede posttrombotik sendrom gelişebilmektedir. Bu sendrom kronik şişlik ve cilt değişiklikleriyle seyretmektedir.
Akciğer Embolisi Riski
Pıhtı koparak dolaşıma katılabilmektedir. Kan akımıyla akciğer damarlarına ulaşabilmektedir. Bu durum pulmoner emboli olarak adlandırılmaktadır. Ani nefes darlığı ve göğüs ağrısı gelişebilmektedir. Büyük emboliler ani kalp durmasına yol açabilmektedir. Bu nedenle bacak pıhtısı hayati risk taşımaktadır. Erken tedavi bu riski belirgin azaltmaktadır.
Pıhtı Kalbi Nasıl Etkiler?
Akciğer embolisi kalbin sağ tarafına ani yük bindirmektedir. Sağ ventrikül yüksek basınca karşı çalışmak zorunda kalmaktadır. Bu durum kalp yetmezliği gelişimine yol açabilmektedir. Özellikle büyük embolilerde tablo hızla ağırlaşmaktadır. Erken müdahale yaşam kurtarmaktadır.
Belirtiler Nelerdir?
Bacakta ani şişlik dikkat çekmektedir. Tek taraflı ağrı ve ısı artışı görülebilmektedir. Deride kızarıklık oluşabilmektedir. Baldır sıkıldığında hassasiyet artabilmektedir. Ancak bazı hastalarda belirti hafif seyredebilmekte ve tanı gecikebilmektedir.
Tanı Nasıl Konur?
Doktor fizik muayene ile şüphelenmektedir. Doppler ultrason damar içindeki akışı göstermektedir. Bu yöntem hızlı ve güvenilirdir. Gerektiğinde kan testleri yapılmaktadır. D-dimer testi pıhtı olasılığını gösterebilmektedir.
Tedavi Sürecinde Yaşam Tarzı Önerileri
Düzenli yürüyüş dolaşımı desteklemektedir. Uzun süre hareketsiz kalmaktan kaçınılmalıdır. Bol su tüketmek kan akışını kolaylaştırmaktadır. Sigara bırakılmalıdır çünkü damar sağlığını bozmaktadır. Obezite kontrol altına alınmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Bacak pıhtısı kendiliğinden geçer mi?
Küçük pıhtılar tedaviyle gerileyebilmektedir ancak kontrol gerekmektedir. Tedavisiz bırakmak risklidir.
Her hastada akciğer embolisi gelişir mi?
Her pıhtı emboli yapmamaktadır ancak risk bulunmaktadır. Bu nedenle erken tedavi önemlidir.
Kan sulandırıcı ömür boyu güvenli midir?
Doktor kontrolünde kullanıldığında güvenli kabul edilmektedir. Ancak kanama riski düzenli izlenmektedir.
Pıhtı tekrarını nasıl önleyebilirim?
Düzenli ilaç kullanmak ve hareketli kalmak riski azaltmaktadır. Risk faktörlerini kontrol etmek önemlidir.
Genetik test yaptırmak gerekir mi?
Tekrarlayan veya genç yaşta gelişen trombozda genetik inceleme yapılmaktadır.
Sonuç
Bacak toplar damar pıhtısı yalnızca lokal bir damar sorunu değildir. Bu hastalık kalp ve akciğeri doğrudan ilgilendirmektedir. Altta yatan neden belirlenirse tedavi süresi sınırlı olabilmektedir. Ancak nedensiz ve tekrarlayan pıhtılarda ömür boyu tedavi gerekmektedir. En büyük risk gangren ve akciğer embolisidir. Bu nedenle erken tanı, düzenli takip ve bilinçli tedavi yaklaşımı hayati önem taşımaktadır. Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır. Teşhis ve tedavi için mutlaka doktorunuza danışınız.
Dilerseniz diğer blog içeriklerimizi de okuyun.
